بررسی قیمت، آلیاژ ضدسایش و دلایل خرابی
فلکه موتور آسانسور جم یکی از قطعات اصلی در سیستم انتقال نیروی موتورهای کششی GEM است. این قطعه روی بخش خروجی موتور قرار میگیرد و با چرخش خود، سیمبکسلها را به حرکت درمیآورد. حرکت کنترلشده سیمبکسلها نیز موجب جابهجایی کابین و وزنه تعادل در چاه آسانسور میشود.
کیفیت فلکه کششی تأثیر مستقیمی بر نرمی حرکت کابین، میزان صدا، سلامت سیمبکسلها و ایمنی آسانسور دارد. اگر آلیاژ فلکه مقاومت کافی نداشته باشد یا شیارهای آن با قطر سیمبکسل هماهنگ نباشند، سایش زودهنگام، لغزش سیمبکسل، لرزش و حرکت نامنظم کابین اتفاق میافتد.
هنگام خرید فلکه موتور آسانسور جم نباید فقط قیمت یا شکل ظاهری قطعه را در نظر گرفت. مدل موتور، قطر فلکه، تعداد و هندسه شیارها، قطر سیمبکسل، اندازه محور، جنس آلیاژ، کیفیت ماشینکاری و بالانس فلکه باید بررسی شوند.
انتخاب فلکه ضدسایش استاندارد میتواند دوره کارکرد قطعه را افزایش دهد؛ اما عبارت ضدسایش نباید بهعنوان تضمین خرابیناپذیری در نظر گرفته شود. سرویس منظم، تنظیم سیمبکسلها و نصب صحیح همچنان برای حفظ سلامت فلکه ضروری هستند.

معرفی شرکت جم ایتالیا
جم با نام کامل GEM General Elevator Machines یک شرکت ایتالیایی فعال در زمینه طراحی و تولید ماشینهای کششی آسانسور است. این مجموعه به تولید موتورهای گیربکسدار، موتورهای گیرلس و قطعات مرتبط با سیستم حرکتی آسانسور میپردازد.
براساس اطلاعات منتشرشده در وبسایت رسمی GEM، این شرکت بهوسیله گروهی از متخصصان و فعالان باسابقه صنعت آسانسور راهاندازی شده است. فعالیتهای مجموعه، بخشهایی مانند تحقیق و توسعه، طراحی، تولید، فروش و خدمات پس از فروش ماشینهای کششی را پوشش میدهد.
شرکت جم بر تولید محصولات خود در ایتالیا، استفاده از مواد اولیه باکیفیت و آزمایش نهایی قطعات تأکید دارد. موتورهای این برند در مدلها و ظرفیتهای مختلف تولید شدهاند تا در آسانسورهای مسافربر، تجاری و پروژههای دارای ظرفیت بیشتر مورد استفاده قرار بگیرند.
مدلهایی مانند HW134، HW140 و HW175 از نامهایی هستند که در بازار ایران با برند جم شناخته میشوند. فلکه این مدلها ممکن است از نظر قطر، تعداد شیار و ظرفیت با یکدیگر تفاوت داشته باشد. بنابراین اعلام نام برند جم برای خرید فلکه کافی نیست و مدل کامل موتور باید مشخص شود.
سیمبکسلهای آسانسور درون شیارهای فلکه کششی قرار میگیرند. هنگامی که موتور شروع به کار میکند، نیروی چرخشی از طریق مجموعه گیربکس یا سیستم مستقیم موتور گیرلس به فلکه منتقل میشود. اصطکاک میان شیار و سیمبکسل باعث حرکت کابین و وزنه تعادل میشود.
مقدار اصطکاک باید در محدوده محاسبهشده باشد. اگر اصطکاک کم باشد، سیمبکسل روی فلکه سر میخورد. اگر فشار بیش از حد باشد، شیار فلکه و رشتههای سیمبکسل سریعتر فرسوده میشوند.
هندسه شیار نقش مهمی در عملکرد کششی دارد. شیارهای U، V یا انواع زیربریده، سطح تماس و فشار متفاوتی ایجاد میکنند. شکل شیار باید با طراحی موتور، زاویه پیچش سیمبکسل، ظرفیت کابین و قطر سیمبکسل هماهنگ باشد.
فلکهای که شیارهای آن بهصورت غیراصولی تراشیده شده باشند ممکن است در ابتدا بدون مشکل کار کند؛ اما پس از مدتی باعث سایش نامساوی و لرزش شود. به همین دلیل، ماشینکاری دقیق شیار بهاندازه جنس آلیاژ اهمیت دارد.

پیش از خرید یا ساخت فلکه جایگزین باید مشخصات موتور و فلکه قبلی بهدقت ثبت شوند. مهمترین اطلاعات موردنیاز عبارتاند از:
• مدل کامل موتور جم
• گیربکس یا گیرلس بودن موتور
• قدرت و سرعت نامی
• قطر خارجی فلکه
• ضخامت و عرض فلکه
• تعداد شیارهای سیمبکسل
• شکل، عرض و عمق شیارها
• فاصله مرکز تا مرکز شیارها
• قطر سیمبکسل آسانسور
• قطر محل نصب روی محور
• مشخصات خار، بوش یا پیچها
• ظرفیت و سرعت آسانسور
• نوع سیستم تعلیق
بعضی مدلهای موتور گیربکس جم موجود در بازار ایران با فلکههایی در محدوده قطر ۵۵ یا ۵۶ سانتیمتر، چهار یا پنج شیار و سیمبکسل ۱۰ میلیمتری شناخته میشوند؛ اما نباید این مشخصات را برای تمام مدلها یکسان دانست.
بهتر است تصویر خوانای پلاک موتور همراه با عکسهای روبهرو، پشت و کنار فلکه ارسال شود. اگر قطعه قبلی باز شده است، ارائه نمونه فیزیکی میتواند دقت اندازهگیری را افزایش دهد.
شیار فلکه فرسوده نباید بدون بررسی عیناً الگوبرداری شود؛ زیرا عمق و عرض آن در طول زمان تغییر کرده است. سازنده باید مقدار سایش را تشخیص دهد و ابعاد اصلی را متناسب با سیمبکسل بازسازی کند.
قیمت فلکه موتور آسانسور جم ثابت نیست و براساس مشخصات فنی هر قطعه تعیین میشود. مدل موتور، قطر و وزن فلکه، تعداد شیارها، نوع آلیاژ و کیفیت ماشینکاری از عوامل اصلی مؤثر بر قیمت هستند.
هرچه قطر و ضخامت فلکه بیشتر باشد، مقدار مواد اولیه موردنیاز برای تولید آن افزایش پیدا میکند. ریختهگری، تراشکاری و حمل قطعات بزرگتر نیز هزینه بیشتری دارد.
تعداد و شکل شیارها از دیگر عوامل تعیینکننده هستند. ماشینکاری شیارهای خاص یا بازسازی اندازهها از روی نمونه فرسوده به دقت و زمان بیشتری نیاز دارد. در نتیجه، فلکه سفارشی ممکن است گرانتر از یک قطعه آماده باشد.
فلکه اصلی وارداتی، فلکه فابریک موجود در بازار و فلکه تولید داخل باکیفیت قیمتهای متفاوتی دارند. قیمت نمونه وارداتی تحت تأثیر نرخ ارز، موجودی و هزینه حمل قرار میگیرد. تولید فلکه در داخل، در صورت استفاده از آلیاژ مناسب و ماشینکاری اصولی، میتواند انتخابی اقتصادی باشد.
عملیاتی مانند کنترل سختی، بررسی سلامت قطعه خام، اندازهگیری دقیق و بالانس نیز بر هزینه تولید اثر دارند. حذف این مراحل ممکن است قیمت اولیه را کاهش دهد، اما خطر لرزش و خرابی زودرس را بالا میبرد.
انتخاب ارزانترین فلکه همیشه باعث صرفهجویی نمیشود. فلکه بیکیفیت میتواند به سیمبکسلها آسیب برساند و مالک را مجبور به تعویض همزمان فلکه و سیمبکسل کند.
• مدل موتور جم
• قطر، عرض و وزن فلکه
• تعداد و فرم شیارها
• قطر سیمبکسل
• نوع و کیفیت آلیاژ
• سلامت ریختهگری
• دقت ماشینکاری
• ساخت سفارشی براساس نمونه
• بالانس و کنترل ابعاد
• وارداتی یا تولید داخل بودن
• قیمت مواد اولیه و نرخ ارز
• هزینه حمل و زمان تحویل
برای دریافت قیمت دقیق، لازم است عکس پلاک موتور، تصاویر فلکه و اندازههای اصلی ارائه شوند. اعلام قیمت تنها با ذکر نام GEM میتواند نادرست باشد؛ زیرا مشخصات مدلهای مختلف یکسان نیست.
فلکه ضدسایش قطعهای است که جنس و ساختار آن برای تحمل اصطکاک مداوم با سیمبکسل انتخاب شده باشد. شیارهای چنین فلکهای در صورت استفاده صحیح، دیرتر عمیق یا پهن میشوند.
ضدسایش بودن به معنای فرسوده نشدن فلکه نیست. هر فلکه پس از تعداد زیادی حرکت و تحمل بار دچار مقداری سایش میشود. آلیاژ مناسب فقط سرعت این فرایند را کاهش میدهد.
فلکه بسیار نرم بهسرعت در محل تماس با سیمبکسل گود میشود. از طرف دیگر، فلکهای که بدون محاسبه بیش از اندازه سخت شده باشد میتواند موجب افزایش سایش سیمبکسل شود. بهترین حالت، ایجاد تعادل میان مقاومت فلکه و سلامت رشتههای فولادی سیمبکسل است.
یک فلکه ضدسایش باکیفیت علاوه بر آلیاژ مناسب، باید دارای ریختهگری سالم، شیارهای دقیق، هممحوری درست و بالانس مناسب باشد. فقط درج عبارت ضدسایش روی محصول نمیتواند کیفیت آن را اثبات کند.
برای تولید بسیاری از فلکههای کششی از چدن مهندسیشده استفاده میشود. چدن خاکستری به دلیل ریختهگری آسانتر، قابلیت ماشینکاری، جذب نسبی ارتعاش و رفتار مناسب در تماس اصطکاکی، یکی از گزینههای رایج است.
در بعضی کاربردها ممکن است براساس نقشه و شرایط بار از چدن داکتیل یا گریدهای دیگر استفاده شود. چدن داکتیل استحکام و مقاومت ضربهای بیشتری دارد، اما استفاده از آن برای هر نوع فلکه صحیح نیست. انتخاب آلیاژ باید متناسب با طراحی موتور، قطر فلکه، ظرفیت و نوع سیمبکسل باشد.
عناصر آلیاژی میتوانند سختی و مقاومت سایشی چدن را تغییر دهند؛ اما مقدار آنها باید کنترلشده باشد. افزایش غیراصولی سختی ممکن است قطعه را شکننده کند یا سرعت فرسودگی سیمبکسل را افزایش دهد.
وجود گرافیت با ساختار مناسب در چدن خاکستری میتواند به رفتار اصطکاکی و کاهش انتقال لرزش کمک کند. بااینحال، ترکیب شیمیایی تنها بخشی از کیفیت است. دمای ذوب، روش قالبگیری، سرعت سردشدن و یکنواختی ساختار نیز اهمیت دارند.
وجود حفره، تخلخل، ترک داخلی یا ناخالصی میتواند مقاومت فلکه را کاهش دهد. قطعهای که از بیرون سالم دیده میشود ممکن است درون خود نقص داشته باشد و پس از مدتی دچار ترک یا شکستگی شود.
پس از ریختهگری، شیارها باید با ابزار دقیق ماشینکاری شوند. عرض، عمق و زاویه همه شیارها باید یکنواخت باشد تا بار بهشکل مناسب میان سیمبکسلها تقسیم شود. کنترل بالانس نیز آخرین مرحله مهم پیش از نصب است.
تماس مداوم سیمبکسل با فلکه بهمرور سطح شیارها را ساییده میکند. تردد زیاد، ظرفیت بالا و تعداد استارتهای بیشتر سرعت این فرایند را افزایش میدهند.
فلکهای که از مواد ضعیف ساخته شده یا دارای تخلخل و سختی نامتوازن باشد، زودتر گود شده و ممکن است ترک بخورد.
سیمبکسل ضخیم در شیار باریک تحت فشار قرار میگیرد. سیمبکسل باریک در شیار بزرگ نیز کشش مناسبی ایجاد نمیکند. هر دو وضعیت عمر قطعات را کاهش میدهند.
اگر یک رشته سفتتر از بقیه باشد، سهم بیشتری از بار را تحمل میکند. در نتیجه، شیار مربوط به آن زودتر عمیق میشود.
H3: استفاده از سیمبکسل فرسوده
رشتههای شکسته، زنگزدگی و خشکی سیمبکسل میتوانند سطح شیار را خراش دهند. نصب فلکه نو در کنار سیمبکسل فرسوده نیز عمر قطعه جدید را کم میکند.
ریختن روغن یا گریس روی شیار، اصطکاک را کاهش داده و موجب لغزش میشود. ترکیب روغن با گردوغبار نیز خاصیت سایندگی ایجاد میکند.
کج بودن فلکه، لقی محور یا بالانس نبودن قطعه باعث لرزش، سایش یکطرفه و فشار اضافی بر بلبرینگها خواهد شد.
• لرزش کابین در شروع حرکت
• حرکت ضربهای هنگام توقف
• شنیده شدن صدای ساییدگی
• لغزش سیمبکسل روی فلکه
• عمیق یا پهن شدن شیارها
• متفاوت بودن عمق شیارها
• خوردگی سریع سیمبکسلها
• ترک یا شکستگی لبه فلکه
• لرزش فلکه هنگام چرخش
• مشاهده گرد سیاه یا ذرات فلزی
در صورت مشاهده این علائم، فلکه و سیمبکسلها باید توسط سرویسکار متخصص بررسی شوند. ادامه فعالیت آسانسور ممکن است خسارت بیشتری به موتور وارد کند.
فلکه باید دقیقاً براساس مدل موتور و مشخصات سیمبکسل انتخاب شود. ساخت براساس اندازه تقریبی یا تصویر ناقص میتواند به تولید قطعه نامناسب منجر شود.
کشش تمام سیمبکسلها باید پس از نصب و در سرویسهای دورهای تنظیم شود. تقسیم یکنواخت بار از عمیقشدن نامساوی شیارها جلوگیری میکند.
وضعیت شیارها باید با ابزار مناسب بررسی شود. ترک، آلودگی، تغییر شکل و اختلاف عمق شیارها از موارد مهم در بازدید دورهای هستند.
هنگام تعویض سیمبکسل بهتر است همه رشتهها همزمان و با مشخصات یکسان تعویض شوند. ترکیب سیمبکسل نو و قدیمی تقسیم بار را مختل میکند.
جلوگیری از اضافهبار، تنظیم صحیح ترمز، کنترل بلبرینگها و رفع سریع صدا یا لرزش نیز عمر فلکه را افزایش میدهد. روغنکاری مستقیم شیار راه مناسبی برای از بین بردن صدا نیست.
تعدادی از برندهای شناختهشده یا رایج عبارتاند از:
• جم (GEM)
• مونتاناری (Montanari)
• سیکور (SICOR)
• ایتالگیرز (ITALGEARS)
• آکیش (AKIŞ)
• نوا امجیتی (NUOVA MGT)
• آلبرتو ساسی (Alberto Sassi)
• شیندلر (Schindler)
• فیا (FIA)
• الکمپ (Elecomp)
• بهران
• زیلابگ (Ziehl-Abegg)
فلکه برندها یا مدلهای مختلف بدون بررسی فنی قابلجایگزینی نیست. قطر، شیار و محل نصب باید حتماً اندازهگیری شوند.
آسانسور کاشانی در زمینه تأمین و تولید انواع فلکه موتور آسانسور، از جمله فلکه موتور جم فعالیت میکند. امکان ساخت قطعه براساس نمونه، نقشه یا ابعاد دقیق برای مدلهای مختلف وجود دارد.
در تولید فلکه ضدسایش، انتخاب آلیاژ مناسب، ریختهگری سالم، ماشینکاری یکنواخت شیارها و بالانس دقیق اهمیت زیادی دارند. رعایت این موارد میتواند دوام فلکه را افزایش داده و آسیب به سیمبکسل را کاهش دهد.
برای استعلام قیمت و سفارش، بهتر است تصویر پلاک موتور، عکس کامل فلکه، قطر بیرونی، تعداد شیار، قطر سیمبکسل و اندازه محل نصب را برای آسانسور کاشانی ارسال کنید. بررسی اطلاعات پیش از تولید، احتمال اشتباه و هزینه دوبارهکاری را کاهش میدهد.
فلکه موتور آسانسور جم یکی از اجزای کلیدی سیستم کششی است. قیمت این قطعه براساس مدل موتور، ابعاد، وزن، تعداد شیار، جنس آلیاژ و کیفیت ماشینکاری مشخص میشود.
فلکه ضدسایش باید دارای سختی کنترلشده، ریختهگری سالم، شیارهای دقیق و بالانس مناسب باشد. تنظیم کشش سیمبکسلها، جلوگیری از اضافهبار و بازدید دورهای نیز برای افزایش عمر آن ضروری است.
خرید فلکه موتور جم از آسانسور کاشانی و ارائه مشخصات کامل قبل از سفارش میتواند از انتخاب اشتباه، خرابی زودهنگام و هزینههای اضافی جلوگیری کند.